Rannsóknarteymið Araxni er að hluta til í höndum ungra frumkvöðla frá Suðurlandi en Araxni þróar líftækniframleitt köngulóarsilki. Efnið sem þau ætla sér að framleiða er bæði sterkt og umhverfisvænt og gæti komið í stað plasts í sjávarútvegi, textíl og fleiru. Markmið verkefnisins er að nýta þetta sterka og umhverfisvæna efni sem sjálfbæran valkost í staðinn fyrir plast í ýmsum iðnaði.
Í teymi Araxni eru Snorri Björn Magnússon, Eneka Abel Sigurðardóttir, Mikael Norðquist, Ida Guðný Jensen, Þórunn Arna Guðmundsdóttir og Heiðrún Inga Guðmundsdóttir. Bæði Snorri og Eneka eru Sunnlendingar.
„Samstarfið byggist fyrst og fremst á sameiginlegum áhuga okkar á líftækni, nýsköpun og lausnum á vandamálum nútímans, en eitt helsta vandamálið í dag er framleiðsla mengandi plastvefnaðs sem er notaður í gríðarlegu magni í fatnað, farartækjabúnað og iðnað, en köngulóarsilki er einmitt lofandi lausn sem gæti komið í stað einhvers hluta slíks plastvefnaðar,“ segir Eneka í samtali við sunnlenska.is.
Flókið ferli með nokkrum aukaskrefum
„Hugmyndin að Araxni kviknaði í tíma í Háskóla Íslands. Þá var lagt fyrir nemendur verkefni þar sem þau áttu að ímynda sér að þau væru í líftæknikeppninni iGEM, sem er ein stærsta keppni veraldar í þeim geira. Mikael Norðquist kom með þá snilldar hugmynd að brugga köngulóarsilki úr geri, líkt og maður myndi brugga bjór. Ferlið yrði þó flóknara með nokkrum aukaskrefum að sjálfsögðu. Fyrst um sinn var hugmyndin svona hugarleikfimi um hvernig mætti útbúa sterkt en fislétt efni sem hentar vel fyrir geimferðir, en þar skiptir hvert gramm máli.“
„Við höfum fyrst og fremst vakið mikla athygli fyrir það hversu furðulega þessi hugmynd hljómar; þetta er kannsi svolítið eins og í vísindaskáldsögu. Annars komumst við í topp 10 í Gullegginu, tókum þátt í Hringiðunni sem er hraðall hjá Klak fyrir grænar lausnir og nældum í 3. sætið í norsku frumkvöðlakeppninni High North Young Entrepreneur. Ásamt því gengur vel að fá styrki en höfum líka fengið ýmis boð í hinar og þessar keppnir en því miður ekki haft tíma til enda á fullu núna í líftæknikeppninni iGEM.“
Hópur nemenda með stóra drauma
Eneka segir að Araxni sé á milli þess að vera skólaverkefni í líftæknikeppni og hugmynd í bígerð og sprotafyrirtæki. „Okkur hefur boðist mikil hjálp frá Klak og þeirra samstarfsaðilum en þau vilja gjarnan sjá okkur á markaði einn daginn.“
„Við erum hins vegar enn nemendur í skóla sem höfum ekki alveg tök á að fara í rekstur eins og er, þannig við erum ekki á skrá né neitt. Enn í dag erum við bara að móta hugmyndina og á því sem kallast „dry lab“ skeiði. Á þeim tíma er öllum mikilvægum og fræðilegum upplýsingum sem við kemur okkar verkefni safnað saman og úr því unnin verkferill sem á að skila köngulóarsilkiafurð af sér, fræðilega séð.“
„Við erum því í raun „silki-arkitektar“ núna; við erum að hanna, velja bestu leiðina og koma saman á lista hvaða hráefni við þurfum áður en við förum í byggingarferilinn. Við erum bara hópur nemenda með stóra drauma um að þróa og búa til umhverfisvænni lausn á plastvefnaði í fötum, pörtum í farartækjum eins og áklæði, segl og fleira ásamt ýmsum iðnaði.“
„Nafnið Araxni er dregið frá gyðjunni Aracnhe í grískri goðafræði sem breyttist í könguló samkvæmt goðsögnum, en hún var vefari mikill. Á opinberlega logoið skrifum við nafnið alltaf með “ki”, eða χ í stað x.“
Eiga Klak mikið að þakka
Eneka segir að stuttu eftir að Mikael hafi fengið hugmyndina sannfærði hann Heiðrúnu um að ganga til liðs við sig. „Stuttu síðar var ég að staulast ólétt og þreytt upp stigann í skólanum þegar Heiðrún kallar niður til mín og spyr hvort ég vilji vera með í iGEM verkefni, og ég segi nú bara „já!… hvað er það?“ Svo voru nokkrir aðrir með okkur í byrjun en það tók alveg ár að fóta okkur í þessu og sækja um styrki. Við tókum þátt í Snjallræði en náðum engu flugi og ekki nógu fjármagni til að komast í iGEM.“
„Eftir það ákváðum við að skella okkur í Gulleggið, en það var hann Snorri Björn sem þá var nýgenginn til liðs við okkur, sem hafði svo mikinn áhuga á frumkvöðlastarfi og saug okkur hin alveg með. Þá loks fór að mótast einhver alvöru hugmynd og Klak, sem sér um Gulleggið, hjálpaði okkur mikið að sjá fyrir okkur alvöru tækifæri í þessari hugmynd og hvernig mætti móta hana betur.“
„Síðan þá hefur hugmyndin breyst mikið og því má segja að Araxni var fyrst bara skemmtilegt skólaverkefni yfir í hálfgerðan sprota og nú er okkar helsta hugmynd að reyna að hanna silkisþráð sem er gæddur fýsilegum eiginleikum eins og að vera sólþolinn og fleira. Auk þess að nota silkisuppskriftina fyrir sterkasta þekkta silki heims, silki barkaköngulóar Darwins.“
Mikilvægt að láta ekki frábæra hugmynd safna ryki
Hópurinn á sér stóra drauma fyrir Araxni. „Markmiðið er að sjálfsögðu að ná því að þróa og svo loks búa til þennan köngulóarsilkisþráð sem vísindamönnum hefur hugnast svo lengi, enda sterkur, fisléttur og teygjanlegur. Þessir eiginleikar fara ekki auðveldlega saman, oftast þarf að velja á milli. Í framhaldi af því væri æðislegt að sjá þráðinn í ýmsum geirum í stað þessa umdeilda plastvefnaðar sem veldur miklum usla í lífríkinu og myndar gríðarlegt magn úrgangs ár hvert, auk þess að brotna ekki niður á okkar né næstu kynslóðum.“
„Okkur langar að þakka Klak sérstaklega fyrir allan þann stuðning og hvatningu sem þau hafa veitt okkur. Einnig langar okkur að hvetja aðra forvitnisseggi, jafnt í mennta- og fjölbrautaskólum sem háskólum, að kynna sér iGEM og hvort það væri eitthvað sem þau myndi sjá fyrir sér að gera í framtíðinni. Ef þú lumar á einhverri frábærri hugmynd, ekki leyfa henni að safna ryki inni í hugarkjallaranum! Þú veist aldrei hvað verður úr þessu ef þú bara drífur fólk með þér og tekur stökkið,“ segir Eneka að lokum.