Í sumar verður haldið áfram við endurnýjun Eyrarlagnar, heitavatnslagnarinnar frá Selfossi niður á strönd. Í þessum áfanga verður farið framhjá álfahólnum Strokkhól sem stendur við gatnamót Eyrarbakkavegar og Kaldaðarnesvegar.
Þeir sem vinna að verkinu eru fullmeðvitaðir um álfabyggðina og sett verður beygja á lögnina framhjá Strokkhól, til að hlífa hólnum og íbúum hans. Strokkhól hefur ekki alltaf verið hlíft við framkvæmdir í gegnum tíðina og eru til fjölmargar sögur af því að vélar hafi bilað og slys hafi orðið á fólki eftir að hróflað var við hólnum.
Löng saga um álfana í Strokkhól
Í helgarblaði Tímans birtist forsíðufrétt um Strokkhól þann 23. júlí 1988 þar sem sagt er frá því þegar Strokkhólsálfar tóku til sinna ráða og stöðvuðu hitaveituframkvæmdir þegar Eyrarlögn var lögð í júní 1981.
Gekk verkið vel framan af en þegar komið var að afleggjaranum hjá Sandvíkurbæjunum, þar sem Strokkhóll stendur, fór að halla undir fæti. Suðumaður fékk skyndilega þungt rör ofan á fótinn með þeim afleiðingum að hann brákaðist. Skurðgrafa varð olíulaus, öllum að óvörum og skömmu síðar bilaði önnur skurðgrafa á staðnum. Daginn eftir, þegar átti að halda áfram með verkið, héldu ófarirnar áfram: Vörubíll varð skyndilega bremsulaus og munaði minnstu að stórslys yrðu á fólki og undarleg óhöpp urðu á vélum. Einn verkfræðingurinn mun hafa sagt að nálægt þessum fjandans hól kæmi hann ekki framar.
Í þessari sömu grein er viðtal við Pál Lýðsson heitinn frá Litlu-Sandvík, fyrrum hreppstjóra í Sandvíkurheppi. Í viðtalinu segir hann að trú á álfa í Strokkhól hafi fylgt bæði hans ætt í Litlu-Sandvík frá 1793 og sömuleiðis ættinni í Stóru-Sandvík frá 1828. Þess má geta að nafnið á hólnum er til komið af því að menn heyrðu strokkhljóð berast frá honum.
Ólafur Snorrason, framkvæmdastjóri Ræktunarsambands Flóa og Skeiða, sýndi blaðamanni Tímans Strokkhól árið 1988. Hér stendur hann á stéttinni austan við innganginn að Strokkhól. Ljósmynd/Óskar Þór Halldórsson
Og til eru svipaðar sögur, nær okkur í tíma, en þegar unnið var að ljósleiðaralagningu fyrir nokkrum árum lentu verkamenn í hremmingum eftir að hafa farið of nálægt hólnum.
Verður gert í sátt og samlyndi við alla
Blaðamaður sunnlenska.is hitti Jóhann Ágústsson, sem hefur umsjón og eftirlit með núverandi framkvæmd, við Strokkhól í gær.
„Þeir byrja fljótlega að setja niður rörin en ég gæti trúað að framkvæmdir meðfram hólnum verði eftir um það bil þrjár vikur. Þess vegna datt mér í hug að hafa samband við íbúana í Sandvík og reyna að afla mér upplýsinga um hólinn. Ég vil helst gera þetta í sátt og samlyndi við alla,“ segir Jóhann.
Jóhann segir að allir þeir sem komi að verkinu séu meðvitaðir um að það séu álfar í Strokkhól. „Menn segja kannski ekki mikið við því, kannski brosa út í annað. En ég hef það á tilfinningunni að þeir beri virðingu fyrir þessu. Þetta er ekki eitthvað sem menn ætla að böðlast í gegnum.“
Í fyrsta sinn sem álfabyggð er útlistuð í verklýsingu
Aðspurður hvort hann hafi oft lent í því að þurfa að taka tillit til búsetu álfa þegar kemur að framkvæmdum sem þessum segir Jóhann að þetta sé í fyrsta skipti.
„Þetta er í fyrsta skipti sem það er útlistuð álfabyggð í verklýsingu en ég hef alveg komið að verkum þar sem ég hef þurft að skrá örnefni en ekki akkúrat svona. Það er ekkert verkefni eins,“ segir Jóhann og bætir því við að það sé ekki kostnaðarsamt að þurfa að hlífa hólnum með þessum hætti þar sem beygjan framhjá hólnum nýtist sem svokölluð þenslubeygja fyrir lögnina.
„Það er enginn vilji til að fara hér beint í gegn og það er mín skoðun að maður eigi bera virðingu fyrir þessu en ekki berja hausnum við stein og segja að þetta sé ekki til. Það er ekki í boði.“
Mun hugsanlega tala beint við álfana
En hefur Jóhanni dottið í hug að tala við álfana í Strokkhól áður en framkvæmdirnar hefjast? „Mér hefur alveg dottið í hug að reyna það. En ég veit ekki hvað gerist. Maður ætti kannski að prófa að leggja sig þarna og sjá hvað gerist,“ segir Jóhann glettinn.
Jóhann segir að honum finnist mjög eðlilegt að það þurfi að taka tillit til álfabyggðar í verkefni sem þessu. Sjálfur er hann alinn upp í Fljótshlíðinni þar sem álfabyggðir eru víða og fjölmargar frásagnir til af álfum.
„Það mun þurfa að grafa einhvern skurð og ég ætla að taka mér leyfi til að hnika þessu til ef skurðurinn stefnir í að fara of nálægt hólnum. Ég mun ekki hika við það.“
Lágu oft við hlustir
Sigríður Kristín Jóhannsdóttir, íbúi í Stóru-Sandvík, segir að það sé mikilvægt að ekki sé farið of nálægt hólnum og alls ekki utan í hann.
„Ég er alin upp við þetta, að það séu álfar í hólnum og við höfum borið virðingu fyrir honum. Sem krakkar vorum við ekkert að hamast eða með læti á hólnum. Við lágum frekar og hlustuðum með eyrað upp við hólinn. Við lágum hérna og reyndum að heyra í álfunum. Eitt sinn kallaði einn frændi minn „það er einn álfurinn að kalla að rjóminn er búinn“. Við trúðum því að það séu til álfar.“
Fyrir tveimur árum var sett skilti við Strokkhól þar sem kemur fram að í hólnum búi álfar. Sandvíkingurinn Hannes Sigurðsson og eiginkona hans Þórhildur Ólafsdóttir sáu um kostnað og uppsetningu skiltisins en velunnarar hólsins voru orðnir langþreyttir á að bíða eftir að Árborg myndi setja upp skilti eins og hafði verið lofað. Sigríður segir að eftir að skiltið var sett upp sé hún rólegri þegar það eru framkvæmdir við hólinn. „Það er nauðsynlegt að merkja staði eins og þessa, þar sem það vita ekki allir að hér búa álfar.“
Góðir vættir
Jóhann ítrekar að farið verði varlega í allar framkvæmdir í nálægt hólnum. „Ég er nú þegar búinn að brýna fyrir verktakanum að fara sérstaklega varlega hér framhjá og gera þetta snyrtilega. Það á líka við með allan frágang.“
„Þegar maður veit um svona svæði þá þurfa allir að hjálpast að og passa þetta og bera virðingu fyrir því,“ segir Sigríður og Jóhann tekur undir orð hennar og bætir við að það sé það sem málið snúist um.
„Þó að maður sjái ekki hlutina þá eru þeir samt til. Maður sér ekki allt sem er í kringum mann. Þannig er bara lífið. Álfar eru góðir, þeir eru góðir vættir og manni þykir vænt um þá. Ef maður gerir eitthvað slæmt við álfa, þá kemur eitthvað slæmt fyrir mann. Það er bara þannig. Þeir eru svo litlir að þeir ná ekki að bjarga sér,“ segir Sigríður að lokum og er þakklát Jóhanni fyrir að ætla að passa upp á hólinn í framkvæmdunum.