Ársreikningur Hveragerðisbæjar fyrir árið 2025 var nýverið lagður fram á fundi bæjarstjórnar. Í bókun vegna þessa hreykir meirihluti Framsóknar og okkar Hveragerðis sér af því að reksturinn hafi skilað rúmlega 90 milljóna króna afgangi. Við fyrstu sýn hljómar það ágætlega. En staðreyndin er hins vegar allt önnur.
Raunverulegur hagnaður bæjarins er nefnilega ekki rúmlega 90 milljónir króna, heldur um 18 milljónir.
Þetta sést þegar að hagnaður af samstarfsverkefnum sunnlenskra sveitarfélaga, þar sem hlutur Hveragerðisbæjar er rúmar 75 milljónir króna, er dreginn frá. Sá hagnaður verður eftir hjá samstarfsverkefnunum og er ekki hluti af raunverulegum rekstri Hveragerðisbæjar, þó hann sé talinn fram í samstæðu sveitarfélagsins eins of skylt varð að gera eftir 2021. Það er því ljóst að sá afgangur sem meirihlutinn vísar til gefur ekki rétta mynd af rekstri bæjarins.
Athyglisvert er síðan að sjá að veltufé frá rekstri A og B hluta er 486 m.kr á meðan að næsta árs afborganir langtímaskulda eru 560 m.kr. og eru þá ótaldar afborganir vegna leiguskuldarinnar sem nema rúmum 40 m.kr.
Í flestra augum er þessi staðreynd merki um að reksturinn er á hættulegri braut.
Skuldir halda áfram að hækka
Á sama tíma og reksturinn stendur varla undir sér halda skuldir áfram að vaxa hratt. Skuldir bæjarins eru nú komnar í um 9,6 milljarða króna. Til samanburðar voru þær í upphafi kjörtímabilsins rúmir 5 milljarðar. Þetta er gríðarleg hækkun á stuttum tíma og ekki furða að fólk spyrji sig, í hvaða verkefni fóru þessir peningar? Því ekki hefur uppbygging innviða í Hveragerði verið í takt við þessa auknu lántöku.
Sú þróun sem hefur orðið á kjörtímabilinu í skuldasöfnun dregur þannig úr svigrúmi bæjarins til þess að byggja upp til framtíðar. Meiri skuldir þýða hærri vaxtagreiðslur og minni möguleika til að bregðast við ef eitthvað óvænt kemur upp eða byggja upp án þess að þurfa að taka lán fyrir framkvæmdum.
Óskalandsleigusamningurinn
Eitt dæmi um þá óráðsíu í rekstrinum sem einkennt hefur ákvarðanir meirihlutans er viðbyggingin við Leikskólann Óskaland. Þar var farin sú leið að gera langtímaleigusamning um bygginguna í stað þess að fjármagna framkvæmdina með hefðbundnum hætti.
Þessi leiguskuldbinding, upp á yfir milljarð króna, er ekkert annað en lán sem bæjarfélagið þarf að greiða á næstu 40 árum. Munurinn er sá að þetta er kallað leiga í stað láns og í lok samningstímans mun sveitarfélagið hafa greitt miklu meira en byggingakostnað í leigu fyrir þessa viðbyggingu án þess að eiga í henni nokkurn einasta fermetra.
Staðan á síðasta kjörtímabili
Það er athyglisvert að sjá hvernig núverandi meirihluti kýs að setja fram sögu reksturs Hveragerðisbæjar á síðasta kjörtímabili. Þar er fullyrt að árin 2018–2022 hafi einkennst af tapi og að nú hafi orðið „viðsnúningur“. Sú framsetning er bæði einfölduð og villandi.
Árið 2019 var rekstur bæjarins jákvæður og því rangt sem meirihlutinn hefur haldið fram að tap hafi verið samfellt frá þeim tíma.
Þá hlýtur að vera rétt og eðlilegt að benda á að tapárin 2020 og 2021 skýrast að stórum hluta af aðstæðum sem þáverandi bæjarstjórn hafði ekki stjórn á, ekki frekar en önnur sveitarfélög og fyrirtæki á landinu sem öll glímdu við afleiðingar heimfaraldurs með tilheyrandi afleiðingum fyrir afkomu og rekstrarniðurstöðu. Eða hafa framsóknarmenn og fulltrúar okkar Hveragerði gleymt því að heimsfaraldur Covid-19 hafði veruleg áhrif á tekjur og útgjöld og á sama tíma hækkaði verðbólga langt umfram áætlanir? Þá hafði einnig mikil áhrif einskiptisfærsla á lífeyrisskuldbindingum upp á um 131 milljón króna, sem var bókhaldsleg breyting en ekki hefðbundinn rekstrarkostnaður.
Að taka þessi tvö óvenjulegu ár og nota þau sem mælikvarða á heilt kjörtímabil gefur því ekki rétta mynd, fulltrúar meirihlutans sem á síðasta kjörtímabili sátu í minnihluta ættu að vera vel meðvituð um þetta.
Þurfum að staldra við
Uppbygging þjónustu bæjarfélags í vexti er ánægjuleg og nauðsynleg. En það verður að gera það með skynsamlegum hætti. Þegar reksturinn skilar nánast engum afgangi, uppbygging innviða er takmörkuð en skuldir halda áfram að vaxa þá er eitthvað ekki að ganga upp.
Það verður að fara varlega, forgangsraða betur og tryggja að rekstur bæjarins standi undir þeirri uppbyggingu sem ráðist er í. Verkefni þeirra sem taka við á nýju kjörtímabili verður því stórt og vandasamt, en það er ljóst að taka þarf til í rekstri bæjarins eftir meirihluta Framsóknar og Okkar Hveragerðis á þessu kjörtímabili.
Friðrik Sigurbjörnsson
Oddviti D-listans í Hveragerði
Alda Pálsdóttir
Bæjarfulltrúi D-listans í Hveragerði