„Við stöndum frammi fyrir algerri eyðileggingu og gríðarlegri reiði og gremju í garð ríkisstjórnar Evrópusambandsins [framkvæmdastjórnarinnar] vegna þess að þetta eru fullkomin svik,“ sagði Brendan Byrne, framkvæmdastjóri Samtaka írskra fiskvinnslufyrirtækja og útflytjenda, í samtali við írsku útvarpsstöðina Highland Radio í desember.
Tilefnið var að við úthlutun Evrópusambandsins á aflaheimildum fyrir árið 2026, sem fól í sér mikinn niðurskurð, var að engu hafður samningur Írlands við sambandið frá áttunda áratugnum um lágmarksafla írskra fiskiskipa í efnahagslögu landsins kæmi til niðurskurðar gegn aðgengi evrópskra fiskiskipa að lögsögunni við útfærslu hennar í 200 mílur.
„Þetta snýst um Haag-samninginn sem tryggja átti Írlandi lágmarksafla á okkar eigin fiskimiðum. Þetta var afnumið einhliða,“ sagði Byrne enn fremur en samningurinn fól í sér svokallaða sérlausn fyrir Írland varðandi reglu Evrópusambandsins um hlutfallslega stöðugar veiðar sem er hluti af sameiginlegri sjávarútvegsstefnu sambandsins.
Frakkland, Þýzkaland, Pólland og Holland beittu sér fyrir því að samkomulagið yrði haft að engu en vægi ríkja í ráðherraráði Evrópusambandsins fer allajafna eftir því hversu fjölmenn þau eru. Vægi Íslands þar innanborðs yrði 0,08%, á við 5% hlutdeild í einum þingmanni á Alþingi, vægi Írlands er 1,2% en vægi Þýzkalands er hins vegar 18,47%.
Málið snerist ekki um vernd fiskimiða heldur að ráða aðgenginu að írskum fiskimiðum að sögn Byrne. Ríkin fjögur hefðu tekið eigin hagsmuni fram yfir hagsmuni Írlands. „Takist þeim að eyða írska fiskiskipaflotanum og fiskvinnslunni geta Hollendingar, Þjóðverjar og Frakkar haft írsku miðin fyrir sig sjálfa. Þetta er árásarstríð gegn smáríki.“
Haft var enn fremur eftir Byrne að ríkisstjórn Evrópusambandsins (framkvæmdastjórnin) hefði brugðist Írlandi með því að sinna ekki þeirri skyldu sinni að verja smærri ríki sambandsins. „Ríkisstjórnin hélt sig til hlés á meðan vaðið var yfir lítið ríki sem leggur til 12-23% af fiskimiðum Evrópusambandsins.“ Farið hafi verið gegn sáttmálum þess.
Benti Byrne á að Írland hefði þegar misst 68% af verðmæti fisks sem unninn hefði verið á Írlandi frá árinu 2020 vegna ákvarðana af hálfu Evrópusambandsins. Með því að Haag-samningurinn hefði verið hafður að engu yrðu Írar af 20 milljónum evra til viðbótar á ársgrundvelli sem hafa myndi alvarlegar afleiðingar fyrir írsk sjávarpláss.
„Við horfum fram á að fiskiskip geti verið minna á sjó en 10-12 daga á ári,“ sagði Byrne. „Verksmiðjur sem áður störfuðu í þrjá til fimm mánuði á ári geta mögulega aðeins starfað í tvær til þrjár vikur. Þetta er myrkasti tími sem írskur sjávarútvegur hefur nokkurn tímann staðið frammi fyrir.“ Öll svið hans yrðu fyrir áhrifum og mörg störf tapast.
Byrne varaði við því að afleiðingar málsins næðu langt út fyrir sjávarútveginn. „Í dag er það sjávarútvegurinn. Á morgun gæti það verið hvað sem er. Ef hægt er að hafa að engu 49 ára gamlan samning fyrir opnum tjöldum grefur það undan öllu Evrópusambandinu.“ Þess má geta að smáríkið Írland telur fimm og hálfa milljón manna.
Hjörtur J. Guðmundsson
Sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur