Frambjóðendur A-listans hafa undanfarna daga farið um sveitarfélagið og rætt við fólk um þeirra hugðarefni og málefnin sem við viljum leggja áherslu á fyrir næsta kjörtímabil. Það er skemmst frá því að segja að það hefur verið bæði gefandi, fræðandi og mjög gaman.
Við höfum rætt um uppbyggingu sem þarf að eiga sér stað í tengslum við skólamál og innviði og hvernig við eigum að tryggja betri vetrarþjónustu og það að orkan sem framleidd er í sveitarfélaginu geti betur nýst í nærumhverfinu.
Þá höfum við einnig átt góð samtöl um skipulagsmál og framtíðarsýn byggðarinnar, samgöngur og vegamál, þjónustu við íbúa og frístundahúsaeigendur, sem og umhverfis- og náttúruvernd. Einnig hefur verið lögð áhersla á atvinnuþróun, tækifæri til nýsköpunar og hvernig við getum eflt félagslíf, velferð og tómstundir fyrir alla aldurshópa.
Eins og gengur í aðdraganda kosninga getur verið að málefnin víki fyrir vangaveltum og sögum. Það virðist vera raunin núna og því er ekki úr vegi að skýra betur afstöðu A-listans til nokkurra málefna sem hafa verið mikið í umræðunni. Þá geta kjósendur, íbúar og fasteignaeigendur í sveitarfélaginu átt í upplýstri umræðu við okkur og sína á milli.
Við höfum varið miklum tíma í að ræða um málefni mótframboðsins. Enda er fólk hugsi og líka sum áhyggjufull yfir því hvert stefnt er. Íbúar eru eðlilega uggandi yfir orðræðunni og þeim linnulausa áróðri sem borinn er upp á fráfarandi sveitarstjórn og starfsfólk sveitarfélagsins. Við í A-listanum höfum líka, á fundum og í greinum, verið kölluð framhald af núverandi sveitarstjórn. Enginn fulltrúi úr fráfarandi meirihluta bauð fram að þessu sinni og forsendur því aðrar þegar kom að því að móta nýtt framboð.
Við berum virðingu fyrir störfum fráfarandi sveitarstjórnar og því fólki sem þar hefur lagt sitt af mörkum. Á sama tíma er A-listinn sjálfstætt framboð sem er með nýjar áherslur og skýra sýn til framtíðar. Við viljum byggja ofan á það sem vel hefur verið gert og halda áfram mikilvægum verkefnum sem þegar eru komin af stað, en jafnframt þróa þau áfram og forgangsraða á nýjan hátt með hagsmuni íbúa að leiðarljósi. En þar sem umræðan hefur eðlilega farið mikið í ákveðin verkefni er ekki úr vegi að skýra aðeins okkar sýn á þau.
Eitt þessara mála eru skipulagsmálin.
Ein af spurningunum sem kemur gjarnan upp í umræðunni er: Af hverju er ekki bara hægt að breyta skipulagi hjá þeim sem þess óska? Enda sé þetta ekki fjölmennur hópur sem eigi heima í frístundahúsunum sínum og þá sé auðvelt að koma til móts þau.
Skoðum það aðeins. Í Grímsnes- og Grafningshreppi eru rúmlega 3400 frístundahús. Til áréttingar þá er ekkert til sem heitir heilsárshús í skipulagi, bara frístundahús. Þessi 3400 frístundahús eru næstum 20% af þeim 15500 frístundahúsum sem eru í landinu. Næst á eftir kemur Bláskógabyggð með um 2200 frístundahús og í uppsveitunum öllum eru húsin ca 6250 sem er um 40% af frístundahúsum í landinu.
Gefum okkur nú að skráning lögheimilis í frístundahúsum, sem er ekki heimil í dag samkvæmt lögum, yrði heimil. Það myndi þýða að í Grímsnes- og Grafningshreppi væru um 3600 íbúðarhús. Það myndi færa okkur upp í 8. sæti yfir stærstu sveitarfélög landsins miðað við fjölda íbúða. Við værum orðin stærri en Akranes þar sem eru um 3500 íbúðir. Við færum úr 48. sæti yfir fjölda íbúða og upp í það áttunda. Ekkert sveitarfélag, sama hversu vel það er rekið, gæti staðið undir svona breytingu. Til glöggvunar eru á Akranesi um 1000 grunnskólabörn í tveimur stórum skólum og hátt í 500 leikskólabörn í 4 öflugum leikskólum. Í Árborg eru 5500 íbúðir og í Hveragerði eru 1500 íbúðir.
En ef við breytum bara þeim húsum sem um ræðir er það ekki bara í góðu lagi?
Frístundahús eru í svokölluðum frístundahúsabyggðum. Þær eru samkvæmt skipulagsreglugerð byggðir þar sem tvö eða fleiri frístundahús standa saman og deila vegtengingu (sjá hér: https://island.is/reglugerdir/nr/0090-2013 grein 1.3. Og 6.2.). Raunar segir þar líka að ekki megi hafa í þessum húsum fasta búsetu. Ekki er langt síðan þessi atriði voru tekin fyrir á vettvangi sveitarfélagsins og úrskurður Innviðaráðuneytisins kveðinn upp eins og sjá má hér: https://www.gogg.is/static/one/attachments/570.-fundur-mal-nr.-10-urskurdur-irn23120117.pdf
Þetta þýðir auðvitað að breyta þarf þessum svæðum í heild. Skipulagið snýst enda um að breyta deiliskipulagi þannig að hvert skipulagsvæði fái aðra skilgreiningu og þar verði þá heimilt að byggja eða skrá íbúðarhús. Það er því ekki í boði (nema um sé að ræða stakstæð hús sem uppfylla önnur þau skilyrði sem skipta máli s.s. stærð lóðar og tegund landsvæðis sem stendur næst o.s.frv). Því væri alltaf um það að ræða að heilum frístundahúsasvæðum væri breytt í einu. Og þá þurfa auðvitað eigendur allra eigna á þeim svæðum að vera sammála um slíkt.
En er það þá ekki bara leiðin til að fara? Breytum bara svæðinu í heild sinni og allir sáttir?
Það er ekki víst að frístundahúsaeigendur almennt í t.d. Öndverðarnesi (þar sem eru 290 lóðir og hús) eða í Hraunborgum þar sem eru 250 hús og lóðir séu allir sáttir við það. Með því að breyta skipulagi verður hverfið nefnilega að íbúðarhverfi. Hliðin fara niður og huga þarf að innviðum með tilheyrandi kostnaði. Það er ekki víst að það sé paradísin sem fólk var að kaupa þegar það keypti frístundahúsið sitt eða byggði pallinn og gróðursetti í kringum húsið. Það er líka alveg óljóst hver ætti að borga fyrir þá breytingu sem óhjákvæmilega myndi fylgja. Hvar á að setja skólann og leikskólann fyrir allt að 290 ný hús? Á að innheimta innviðagjald af eigendum og væri það yfirleitt hægt á landi sem ekki er í eigu sveitarfélagsins. Hver á að fjármagna vegagerð sem myndu fylgja slíkri breytingu? Eru það eigendur húsanna, landsins eða allir skattgreiðendur í sveitarfélaginu í gegnum fasteignaskatta og útsvarshækkanir?
Það er auðvelt að kasta fram svona hugmyndum ef það þarf ekkert að útfæra þær eða hugsa um hvað gerist næst, hver á að borga og hver á hraðinn að vera. Það verður að ræða þessi málefni út frá þessum fjölda frístundahúsa, annað er óábyrgt af fólki sem gefur kost á sér í sveitarstjórn.
Skólaakstur er annað mál sem hefur verið mikið í umræðunni og er flókið úrlausnarefni sem við í A-listanum viljum gjarnan skoða betur. Þar eru fjölmörg atriði sem þarf að hafa í huga og það getur verið gott að stilla upp sviðsmyndum.
Ef hvert einasta frístundahús er líka íbúðarhús þá erum við með 3600 möguleg íbúðarhús í sveitarfélaginu. Ef við leyfum okkur að reikna með því að aðeins 10% af þessum húsum yrðu heimili mjög hóflegra meðaltalsfjölskyldna með 1,6 börn þá eru það hátt í 540 börn. Jafnvel þó við værum ekki að tala um flóknar akstursleiðir þá er þetta gríðarlegur fjöldi. Til samanburðar varði Grunnskóli Borgarfjarðar yfir 100 milljónum í skólaakstur á árinu 2024 en þar voru ríflega 170 nemendur það ár (og líklega stór hluti þeirra að koma með skólabíl). Það er lang hæsta talan yfir skólaakstur í samanburðarskjali Sambands íslenskra sveitarfélaga frá árinu 2024. Á sama ári varði Kerhólsskoli um 38 milljónum í þennan akstur. Það má því auðveldlega sjá fyrir sér að kostnaðurinn við þetta verkefni myndi margfaldast enda væru öll þessi börn í skólaakstri. Það er auðvitað ekkert sveitarfélag að reka skólaakstur af þessari stærðargráðu.
Skólaakstur er skilyrtur við skipulag og því miður þýðir það stundum að skilin eru á undarlegum stöðum. En það er jafnframt mikilvægt að þau sem ákveða að búa í frístundahúsi kynni sér hvað það þýðir fyrir réttindi þeirra og skyldur. En það er auðvelt að skrifa greinar og segja að þetta sé bara illmennska og mismunun. Það er hins vegar erfiðara að útskýra hvernig á að haga þessum málum, hver á að standa undir þessum kostnaði og enn erfiðara að segja hvar og hvernig á að veita þessa þjónustu og hvar ekki. Og það er enn auðveldara ef ekkert er hugsað út í hvernig á að tryggja örugga framkvæmd. Börn eiga rétt á öruggri og áreiðanlegri þjónustu, þar sem aðstæður og framkvæmd aksturs standast lög og eru skipulögð með þeirra velferð að leiðarljósi.
Við í A-listanum viljum hins vegar nálgast þetta verkefni af ábyrgð og lausnamiðun. Við leggjum því til að þessi mál verði skoðuð mjög nákvæmlega af starfshópi sem verði skipaður af sveitarstjórn eftir kosningar með fulltrúum frá bæði meiri- og minnihluta. Þessi starfshópur fái það verkefni að skoða alla þá möguleika sem væru til þess fallnir að leysa úr þessum málum með sérstaka áherslu á öryggi barnanna. Það skiptir máli að leysa þetta vandasama verkefni af ábyrgð. Það gerist með góðri greiningu og samtali. Niðurstaðan stýrir þá þeim aðgerðum sem hægt er að grípa til og mótar það verklag og reglur sem þarf til að gera hlutina á öruggan hátt.
Þau sem gefa kost á sér í sveitarstjórnarkosningum þurfa að geta staðið við tillögur sínar og þær þurfa að ganga upp fjárhagslega og vera öruggar. En eins og einn frambjóðandi Ö-listans skrifaði í grein á Sunnlenska:
“Í kosningabaráttu má lofa öllu fögru. Fólk þekkir það. Kjósendur vita að loforð hafa oft tilhneigingu til að gufa upp þegar kemur að meirihlutaviðræðum, málamiðlunum og pólitískum hrossakaupum.”
Við í A-listanum viljum ekki fara þessa leið heldur setja fram málefni sem við teljum að við getum staðið við og að sveitarfélagið geti staðið undir. Við viljum líka virða rétt þeirra fjölmörgu frístundahúsaeigenda sem keyptu sér sælureit en ekki hús í úthverfi í Reykjavík. Og við viljum að sveitarfélagið okkar sé áfram einstakur staður til að búa á með þeim sérkennum sem einkenna það.
Guðmundur Finnbogason
Oddviti A-listans í Grímsnes- og Grafningshreppi