Árshlutauppgjör Hveragerðisbæjar sýnir að mikilvægt er að fylgjast náið með fjármálum sveitarfélagsins og bregðast tímanlega við þegar forsendur breytast. Við lestur þess þarf þó að gæta þess að draga ekki of afgerandi ályktanir af samanburði rauntalna hluta úr ári við fjárhagsáætlun sem gerð er fyrir árið í heild.
Tekjur og gjöld sveitarfélags falla ekki jafnt til yfir árið. Þetta á sérstaklega við um tekjur af sölu byggingarréttar, sem ráðast af framvindu einstakra verkefna og tímasetningu samninga og greiðslna. Samanburður við heildaráætlun ársins getur því gefið skakka mynd af stöðunni.
Daglegur rekstur samkvæmt áætlunum
Rekstur aðalsjóðs skilar jákvæðri niðurstöðu upp á um 100 milljónir króna. Það bendir til þess að almennar rekstraráætlanir séu í meginatriðum að standast. Árshlutauppgjörið gefur því ekki tilefni til að halda því fram að almennur rekstur sveitarfélagsins sé kominn úr böndunum.
Það breytir þó ekki þeirri staðreynd að væntar tekjur af sölu byggingarréttar hafa ekki skilað sér samkvæmt áætlun. Það er raunverulegt frávik sem verður að taka alvarlega. Hluta þessara tekna var að vænta af uppbyggingarreitum sem tekist hefur verið á um pólitískt. Pólitískar ákvarðanir um að tefja framkvæmdir, breyta áformum eða endurskoða verkefni geta verið teknar á málefnalegum forsendum. En þeim fylgja afleiðingar sem ekki er hægt að líta fram hjá.
Þeir sem taka að sér stjórnun sveitarfélags verða að gera sér grein fyrir þessu samhengi. Ef framkvæmdum er seinkað og áætlað tekjustreymi færist til eða fellur niður þarf annaðhvort að finna nýjar tekjur, draga úr útgjöldum eða breyta tímasetningu annarra verkefna. Ekki er hægt að taka eina ákvörðun úr samhengi við aðrar skuldbindingar bæjarins.
Fjárfesting í uppbyggingu innviða
Á undanförnum árum hefur Hveragerðisbær fjárfest mikið í uppbyggingu innviða. Sú uppbygging og skuldsetningin sem henni fylgir varð ekki til að ástæðulausu. Í sveitarfélaginu hafði safnast upp innviðaskuld á sama tíma og íbúum fjölgaði hratt og þörfin fyrir þjónustu jókst. Til þess að samfélagið gæti haldið áfram að dafna og sveitarfélagið mætt þörfum íbúanna þurfti að ráðast í nauðsynlegar fjárfestingar.
Skuldirnar standa því á móti raunverulegum innviðum og eignum sem nýtast samfélaginu til framtíðar. En þeim fylgja jafnframt skuldbindingar sem verður að standa undir. Þess vegna lögðum við í Framsókn skýra áherslu á það í kosningabaráttunni að fjárhagsáætlanir yrðu að halda og að mikilvægt væri að tekjuáætlanir tengdar uppbyggingu myndu ganga eftir.
Aðgerða er sannarlega þörf
Nú þarf að bregðast við af ábyrgð og festu. Það þarf að fara í aðgerðir til að tryggja að áætlaðar tekjur skili sér, hvort sem það verður með því að greiða fyrir framgangi fyrirhugaðra uppbyggingarverkefna eða með öðrum raunhæfum tekjuöflunaraðgerðum. Það þarf að sækja tekjur. Ekki er nóg að bíða og vona að frávikið leiðréttist af sjálfu sér.
Samhliða þarf að fylgjast grannt með útgjöldum, sérstaklega í stærstu málaflokkum sveitarfélagsins. Við þær aðstæður sem nú eru uppi er ekki svigrúm til að samþykkja ný útgjöld nema tryggt sé hvernig þau verða fjármögnuð. Sérhverja nýja útgjaldaskuldbindingu verður að meta í samhengi við breyttar tekjuforsendur, skuldastöðu og greiðslugetu bæjarins.
Þetta eru ekki nýjar upplýsingar eða algjörlega ófyrirséðar aðstæður í rekstri sveitarfélaga, eða rekstri almennt. Þetta eru grundvallarstaðreyndir sem öllum þeim sem buðu sig fram til að taka þátt í stjórnun sveitarfélagsins hefði átt að vera ljóst frá upphafi. Mikilvægt er að halda eftirfarandi til haga:
- Daglegur rekstur sveitarfélagsins er á áætlun, sem sést vel á rekstrarniðurstöðu aðalsjóðs, það er þar sem daglegur rekstur er tilgreindur.
- Fullyrðingar um milljarðs tekjufall standast ekki skoðun. Þar er m.a. taldar til tekjur sem innheimta skal með gatnagerðargjöldum. Þeim tekjum er ætlað að standa undir útlögðum kostnaði við gatnagerð. Í núverandi árferði liggur ljóst fyrir að ekki verður farið í frekari gatnagerð nema forsendur fyrir sölu lóða breytist, og þar með fellur sá kostnaður ekki til.
- Ekkert í framlögðu árshlutauppgjöri gefur yfirsýn yfir stöðu fjárfestinga. Það er því áhugavert að fulltrúar meirihluta skuli kasta fram fullyrðingum um að fjárfestingar og framkvæmdir hafi reynst kostnaðarsamari en gert var ráð fyrir. Þær fullyrðingar byggja þá á öðrum gögnum, sem ekki hafa verið lögð fyrir aðra kjörna fulltrúa.
- Það er sannarlega rétt að vextir og verðbólga hafa þróast með verulega neikvæðum hætti síðan fjárhagsáætlun var samþykkt. Þetta hefur haft áhrif á fjármagnskostnað. Fjárhagsáætlanir eru gerðar út frá forsendum sem gefnar eru út af Sambandi Íslenskra Sveitarfélaga. Það er ekki á höndum einstakra sveitarfélaga að meta það hjá sjálfu sér hvernig þessir mælikvarðar þróast.
- Samhliða þessu er vert að benda á að fjárhagsáætlun gerir ráð fyrir um 500 milljóna rekstarafgangi. Það er ljóst að það er ekki líklegt til að ganga eftir miðað við hægagang við tekjuöflun, en það gefur sveitarfélaginu sannarlega ákveðið svigrúm.
Það er sannarlega þannig að áætlanir greiða ekki reikninga, en þær eru nauðsynlegt tól sem við þurfum að nýta með viðeigandi hætti. Það gerum við með því að bera kennsl á frávik og taka til viðeigandi aðgerða.
Árshlutauppgjörið á hvorki að nota til að draga upp dekkri mynd af almennum rekstri en efni standa til né til að gera lítið úr því að mikilvægar tekjur hafa ekki skilað sér. Réttu viðbrögðin felast í að lesa tölurnar í samhengi, viðurkenna frávikin og grípa tímanlega til aðgerða – sækja þarf tekjur. Þannig sýnum við ábyrgð gagnvart íbúum Hveragerðisbæjar og tryggjum að sú mikilvæga innviðauppbygging sem ráðist hefur verið í standi á traustum fjárhagslegum grunni.
Marta Rut Ólafsdóttir
Bæjarfulltrúi Framsóknar í Hveragerði