Í Grímsnes- og Grafningshreppi birtist lítil saga sem varpar stóru ljósi á það hvernig reglur og stjórnsýsla geta stundum misst marks. Þetta er saga af tveimur húsum sem standa hlið við hlið við sömu götu. Bæði innan sama skipulagssvæðis samkvæmt deiliskipulagi.
Í öðru húsinu er gamalt lögbýli. Hitt er skráð sem frístundahús. Í báðum húsum býr fólk sem greiðir sömu skatta til samfélagsins. Fjölskyldur með börn. Börnin ganga í sama skóla í sveitarfélaginu. Þau búa hlið við hlið, leika sér á sömu slóðum og hefja daginn á sama stað.
En þegar skólabíllinn kemur á morgnana tekur sagan óvænta stefnu.
Tvö hús við sömu götu – tvö börn, ólík réttindi.
Barnið sem býr í lögbýlinu fær að stíga um borð. Barnið sem býr í frístundahúsinu er skilið eftir!
Ekki vegna vegalengdar. Ekki vegna öryggis. Ekki vegna þess að það sé ekki pláss í bílnum. Heldur vegna þess hvernig húsnæðið er flokkað á pappírum og hvernig lögheimili barnsins er túlkað í kerfinu.
Þetta er staða sem vekur upp alvarlegar spurningar. Hvernig getur sveitarfélag réttlætt að tvö börn sem búa við sömu götu, ganga í sama skóla og eru á sama aldri njóti ekki sömu þjónustu og réttinda? Hvernig samræmist það jafnræðisreglum að annað barn fái þjónustu sem hitt fær ekki, þrátt fyrir sambærilegar aðstæður?
En stærsta spurningin snýr að börnunum sjálfum.
Börn skilja ekki stjórnsýslulegar skilgreiningar. Þau skilja ekki hugtök eins og lögbýli, frístundahús eða skráningu lögheimilis. Þau skilja hins vegar mjög vel þegar annað fær að koma með og hitt er skilið eftir. Þau skilja þegar reglur virðast velja á milli þeirra. Slíkt skilur eftir særindi í barninu og það í boði sveitarfélagsins.
Slíkar aðstæður geta ýtt undir félagslega einangrun og jafnvel einelti. Þegar eitt barn fær að vera með í hópnum en annað ekki, skapast skilaboð sem enginn fullorðinn ætti að vilja senda.
Þetta er ekki tilbúin dæmisaga né ýkt lýsing!
Þetta er raunverulegt dæmi úr Grímsnes- og Grafningshreppi!
Í Grímsnes- og Grafningshreppi var þetta á síðasta skólaári spurning um sjö börn sem ekki fengu að fara með skólabílnum og voru látin standa eftir við vegkantinn á meðan önnur börn héldu áfram ferð sinni í skólann.
Sveitarfélög bera ríka skyldu til að gæta hagsmuna barna og tryggja jafnræði í þjónustu sinni. Þegar reglur leiða til niðurstöðu sem börn upplifa sem útilokun þarf að staldra við og endurmeta þær. Reglur eiga að þjóna fólki, ekki skapa ósanngirni.
Það eru til raunhæf og sanngjörn úrræði sem hægt væri að nýta án þess að um sé að ræða akstur heim að hverjum bæ eða dyrum. Mögulegt er að ákveða sameiginlega og örugga biðstaði við stofnvegi eða tengivegi þar sem skólabíll sækir börn, en foreldrar aka þeim eða fylgja þangað. Slíkt fyrirkomulag hefur reynst vel, til dæmis í Kjós, og verið með það almenn ánægja. Með skýrum reglum, góðu samráði og öruggum stoppistöðvum væri hægt að tryggja fleiri börnum jafnan aðgang að skólaakstri án þess að gera ósanngjarnar eða óraunhæfar kröfur til sveitarfélagsins.
Framboðið Betri sveit fyrir okkur öll, sem býður fram sem Ö-listi í Grímsnes- og Grafningshreppi, vill ekki sjá að börnum sé mismunað í hreppnum. Þar er lögð áhersla á að öll börn eigi að sitja undir sama hatti og njóta sömu virðingar, sömu þjónustu og sömu tækifæra. Börn eiga ekki að standa eftir vegna skilgreininga á pappírum. Þau eiga að komast örugg í skóla eins og önnur börn.
Tvö hús standa við sömu götu.
Tvö börn bíða eftir sama skólabíl.
Aðeins annað fær að fara með.
Spurningin er einföld: Viljum við virkilega að börnum sé mismunað með þessum hætti í sveitarfélaginu okkar?
Heimir Karlsson
Skipar 7. sæti Ö – lista í Grímsnes- og Grafningshreppi