Minn gamli kennari úr meistaranáminu mínu í alþjóðasamskiptum, Magnús Árni Skjöld Magnússon, ritaði grein fyrir helgi þar sem hann hélt því fram að innganga í Evrópusambandið yrði til hagsbóta fyrir landsbyggðina vegna þeirra styrkja sem hægt væri að fá úr sjóðum sambandsins. Veruleikinn er hins vegar sá að innan Evrópusambandsins myndum við Íslendingar greiða meira í sjóði sambandsins en skilaði sér til baka í hvers kyns styrki ólíkt flestum ríkjum þess.
Við myndum með öðrum orðum greiða með okkur í þeim efnum. Magnús segir í greininni að hægt væri að semja um þetta í viðræðum um inngöngu í Evrópusambandið. Eitthvað svigrúm er mögulega til þess en ekki mikið. Eftir sem áður myndum við greiða meira til sambandsins en kæmi til baka. Jafnvel Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra hefur tekið undir það. Það eina sem deilt hefur verið um er hversu marga milljarða króna það kostaði okkur á ári.
Milljarðarnir okkar myndu þess í stað fara í það að byggja upp innviði fyrst og fremst í ríkjum Evrópusambandsins í Austur- og Suður-Evrópu þar sem finna má flest þeirra 17 ríkja sambandsins af 27 sem þegið hafa meira úr sjóðum þess en þau hafa lagt af mörkum frá því að þau gengu þar inn í flestum tilfellum fyrir rúmum tveimur áratugum og sér ekki fyrir endann í þeim efnum. Fjármuni sem væri nær að nýta í slík verkefni hér á landi og þá ekki sízt á landsbyggðinni.
Krónan úthlutar ekki byggingalóðum
Magnús sagði að „sá viðbótarkostnaður“ myndi líklega hverfa í samanburði við kostnaðinn af því að reka gjaldeyrisforða Seðlabankans, tollum og ofurvöxtum krónunnar eins og hann orðaði það. Seðlabankar allra ríkja Evrópusambandsins halda hins vegar úti gjaldeyrisforða og ekki síður evruríkin. Bankarnir hafa ekki verið lagðir niður heldur aðeins orðið undirstofnanir Seðlabanka sambandsins og gjaldeyrisforði þeirra orðið hluti af sameiginlegum forða þeirra.
Fram kom einnig í greinargerð Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands fyrir utanríkismálanefnd Alþingis nýverið að Ísland þyrfti líklega öflugan sveiflujöfnunarsjóð við upptöku evrunnar vegna ólíkrar hagsveiflu hér á landi miðað við evrusvæðið. Varðandi tolla leggðust þeir af í viðskiptum með landbúnaðarvörur við Evrópusambandið en yrðu lagðir á vörur frá ríkjum utan þess sem ekki bera tolla hér á landi í dag. Þá renna allir greiddir tollar innan sambandsins í sjóði þess.
Hvað varðar vextina hefur ástæða lágra vaxta á evrusvæðinu einkum verið efnahagsleg stöðnun árum saman með skorti á framleiðni víðast hvar og miklu atvinnuleysi. Vextirnir hafa átt að koma hlutunum í gang sem hefur lítið gengið. Helzta ástæða verðbólgunnar og vaxtanna hér á landi undanfarin ár hefur verið skortur á íbúðarhúsnæði. Einkum í Reykjavík sem félagar Magnúsar í Samfylkingunni hafa stýrt árum saman. Krónan úthlutar engum byggingalóðum.
Sérlausn er ekki varanleg undanþága
Magnús sagði að honum sviði að Ísland hefði ekki rödd þar sem regluverk Evrópusambandsins væri samþykkt sem við þyrftum að taka upp að stórum hluta vegna EES-samningsins. Samkvæmt síðustu úttekt utanríkisráðuneytisins 2018 höfðum við tekið upp 13,4% af regluverkinu í gegnum hann. Samningurinn nær aðeins til hluta af þeim málaflokkum sem færu undir vald sambandsins innan þess og vægi okkar þar færi fyrst og fremst eftir fjölda íbúa hér á landi.
Fram kom einnig í grein Magnúsar að rangt væri að ekkert væri hægt að semja um við Evrópusambandið og að slíkar viðræður gengju aðeins út á aðlögun. Hægt væri að semja um sérlausnir í þeim efnum. Vissulega er hægt að semja um svokallaðar sérlausnir í undantekningartilfellum eins og segir í gögnum sambandsins og ég hef til dæmis bent á en þær eru ekki varanlegar undanþágur og breyta engu um það að valdið yfir viðkomandi málaflokkum færi til Brussel.
Hvað aðlögunina varðar kemur skýrt fram í gögnum Evrópusambandsins að viðræður um inngöngu í sambandið gangi fyrst og fremst út á hana. „Þetta snýst að miklu leyti um það að aðlaga löggjöf umsóknarríkisins að löggjöf Evrópusambandsins,“ sagði Marta Kos, stækkunarráðherra sambandsins, til dæmis við norska ríkisútvarpið NRK 21. maí í fyrra. Um daginn sagði hún síðan af þeim sökum ekki rétt að tala um samningaviðræður. En kannski var hún að segja ósatt?
Hjörtur J. Guðmundsson
Sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur