Fyrirsögnin hér að ofan er sú sama og á skýrslu Eurofound, stofnunar á vegum Evrópusambandsins sem fjallar meðal annars um húsnæðismál. Skýrslan kom út í desember síðastliðnum og er þar dregin upp vægast sagt dökk mynd af stöðu þeirra mála innan sambandsins og sérstaklega í tilfelli ungs fólks. Til að mynda kemur fram að mikill og vaxandi skortur sé á íbúarhúsnæði og húsnæðisverð fyrir vikið hækkað mikið. Að meðaltali um 50% en í ýmsum ríkjum þess þrefaldast. Á sama tíma hefðu laun ekki fylgt þeirri þróun. Það ætti einkum við um ung fólk sem væri gjarnan bæði á lágum launum og í óöryggri vinnu sem þýddi að það ætti oft erfitt með að standast greiðslumat og að safna fyrir hárri útborgun sem tekið gæti mörg ár.
Fram kemur meðal annars í skýrslunni að húsnæðiskrísan innan Evrópusambandsins hafi meðal annars neikvæðar afleiðingar fyrir ungt fólk þegar kæmi að menntunar- og atvinnutækifærum sem og möguleikum þeirra á því að stofna heimili. Margt ungt fólk neyðist þannig til þess að búa í foreldrahúsum langt fram á fullorðinsár. Vandamálið hafi orðið útbreiddara á undanförnum árum vegna hærra orkuverðs, skorts á vinnuafli, umhverfisreglugerða, skipulagsmála og skorts á lóðum sem takmarkað hafi byggingu nýs húsnæðis. Þá hafi kaup fjárfesta á húsnæði aukizt og einstaklingar og fjölskyldur því þurft að keppa við fjárfesta á sífellt erfiðari húsnæðismarkaði. Við það bættist síðan mjög erfiður leigumarkaður, einkum fyrir ungt fólk.
Hærri kostnaður og lakara húsnæði
Fyrir vikið hafi margt ungt fólk innan Evrópusambandsins, jafnvel þó það hafi vinnu, ekki efni á því að flytja að heiman. Á sama tíma hafi heimilisleysi aukist í mörgum ríkjum sambandsins. Ungt fólk í borgum sé á meðal þeirra hópa sem hafi sérstaklega orðið illa úti í þeim efnum. Jafnvel þó ungu fólki takist að koma þaki yfir höfuðið haldi erfiðleikarnir áfram. Það sé þannig til að mynda líklegra til þess að vera í vanskilum með greiðslur af húsnæði og öðru því tengdu og eins að þurfa að flytja úr húsnæði vegna þess að það geti ekki lengur staðið í skilum. Þá kemur fram að ungt fólk þurfi að verja stærri hluta af tekjum sínum í húsnæði en fólk í öðrum aldurshópum og sé líklegra til þess að eiga erfitt með að ráða við þann kostnað.
Fram kemur ennfremur að þrátt fyrir að eyða stærri hluta af tekjum sínum í húsnæðiskostnað sé ungt fólk líklegra til þess að búa við lakara húsnæði. Sömuleiðis segir að almennt sé mjög lítið af húsnæði í ríkjum Evrópusambandsins til leigu sem ungt fólk með miðgildistekjur hafi efni á að leigja. Þannig sé leiguverð á Írlandi, Búlgaríu, Póllandi, Spáni og Portúgal og sums staðar í Austurríki og á Ítalíu svo hátt að 80% af miðgildistekjum þurfi til þess að standa undir kostnaðinum af því að leigja einfalda tveggja herbergja íbúð. Ef reynt sé að leigja minni íbúðir fylgi því aðrar áskoranir auk þess sem fermetraverð þeirra sé hærra. Margt ungt fólk sé fyrir vikið í þeirri stöðu innan sambandsins að geta ekki búið við ákjósanlegar aðstæður.
Fátæktargildra ungs fólks innan ESB
Fjallað er að sama skapi um húsnæðiserfiðleika ungs fólks innan Evrópusambandsins í greinargerð sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands vann að beiðni utanríkismálanefndar Alþingis fyrr á árinu. Þar segir að hliðstæð þróun hafi að mörgu leyti átt sér stað á húsnæðismarkaði innan sambandsins og á Íslandi á undanförnum árum sem feli „að margra mati í sér alvarlega húsnæðiskreppu“ þar sem sífellt erfiðara verði, einkum og sér í lagi fyrir ungt fólk, að komast inn á markaðinn. „Æ erfiðara verður fyrir ungt fólk að komast inn á húsnæðismarkað í mörgum Evrópulöndum og hátt leiguverð til þeirra sem ekki ná að festa kaup á húsnæði skapar svokallaða fátæktargildru leiguhúsnæðis, þegar há leiga hindrar sparnað.“
Við þetta bætist síðan að atvinnuleysi á meðal ungs fólks er víða hátt innan Evrópusambandsins og hefur allajafna verið víðast hvar mun meira en hér á landi í gegnum tíðina. Lágir stýrivextir á evrusvæðinu, sem eru einkum birtingarmynd efnahagslegrar stöðnunar sem meðal annars lýsir sér í víðast hvar miklu viðvarandi atvinnuleysi og ekki sízt á meðal ungs fólks auk skorts á framleiðni og litlum eða engum hagvexti, duga skammt þegar greiða þarf háa útborgun, launin eru lág og atvinnan ótraust, ef henni er á annað borð fyrir að fara, og erfitt eða jafnvel útilokað að standast greiðslumat. Hér á landi hafa laun á sama tíma vaxið með verðbólgunni auk þess sem raunvextir eru ekki ósvipaðir því sem gerist innan sambandsins.
Hjörtur J. Guðmundsson
Sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur