Á fundi sveitarstjórnar Rangárþings ytra í morgun var ákveðið að samþykkja útgáfu framkvæmdaleyfis vegna byggingu Hvammsvirkjunar. Sú ákvörðun skiptir máli ekki aðeins fyrir orkukerfi landsins heldur líka fyrir heimilin í landinu og atvinnulíf í Rangárþingi og Suðurlandi öllu. Þegar verkefnið fer af stað fyrir alvöru mun það hafa veruleg áhrif hjá verktökum, iðnaðarmönnum, flutningsaðilum, þjónustuaðilum, verslunar- og veitingaaðilum, en reiknað er með að 300-400 starfsmenn verði að störfum á hápunkti framkvæmdanna. Þess vegna höfum við lagt áherslu á að Landsvirkjun setji upp varanlegar starfsstöðvar í sveitarfélaginu okkar þar sem orkan verður til og náttúruauðlindir þjóðarinnar eru. Ekki tímabundnar vinnubúðir – heldur að fyrirtækið sem er í eigu þjóðarinnar allrar byggi upp aðstöðu þar sem hægt er að vinna að raunverulegum þekkingarstörfum sem styður við atvinnu og byggðina til framtíðar.
Samgöngubætur og skýr skilaboð frá íbúum
En Hvammsvirkjun snýst ekki eingöngu um störf og orkuframleiðslu. Tilkoma Hvammsvirkjunar tengist beint innviðum og samgöngubótum sem skipta heimafólk máli, þar er ég sérstaklega að tala um Búðafossveg og nýja brú yfir Þjórsá sem mun tengja saman uppsveitir Árnessýslu og Rangárþing ytra. Með þessum framkvæmdum verður bylting í öryggi og tengingum þ.a.s styttri leiðir, skýrari flóttaleiðir, betra aðgengi fyrir sjúkraflutninga og aukna möguleika í ferðaþjónustu.
En það er líka nauðsynlegt að hlusta á íbúana. Í könnun sem unnin var samhliða vinnu við rammaáætlun sögðust 61% svarenda í Rangárþingi ytra hlynnt Hvammsvirkjun en 19% andvíg. Þessi niðurstaða sýnir að mikill meirihluti fólks á svæðinu vill framfarir að því gefnu að hlutirnir séu unnir af ábyrgð og festu.
Kærur og stöðugar skærur
Við búum í réttarríki og kæruheimildir eru mikilvægar og nauðsynlegar. En það verður líka að tala skýrt um það sem gerst hefur í þessu máli. Endurteknar kærur og ágreiningsmál hafa tafið framkvæmdaferlið úr hófi með óheyrilegum aukakostnaði sem kemur beint niður á skattgreiðendum. Þegar vinir náttúrunnar beita öllum hugsanlegum kæruleiðum verður það til þess að lýðræðislega kjörnir fulltrúar þurfa að vinna málið aftur og aftur. Ég ber virðingu fyrir því fólki sem lætur náttúru og umhverfi sig varða. En endurteknar kærur og langvarandi ágreiningur geta hæglega sett mál í kyrrstöðu.
Þegar niðurstaðan er sú að samfélög sitja uppi með margra ára tafir og aukakostnað, þá verður að liggja fyrir hver ber ábyrgð á þeirri stöðu og hvaða hagsmunir liggja að baki. Það þarf að ræða opinskátt hvernig kæruleiðum er beitt í svona stórum málum. Gera þarf kröfur um aukið gagnsæi um fjármögnun málareksturs og hvort fáir aðilar eða sterkir bakhjarlar standi að baki og geti stöðvað samfélagslega mikilvægar framkvæmdir um árabil. Þegar Alþingi hefur ákveðið að virkjanakostur skuli nýttur og ferlið hefur farið í gegnum mat og leyfisveitingar, þá þarf niðurstaðan að fá að standa. Þjórsá verður virkjuð við Hvamm; það er nóg komið af skærum og ágreiningi vegna þessa máls.
Ábyrgð sveitarfélagsins
Í umræðu um stór verkefni má ekki gleyma því að skipulags- og leyfisveitingavald sveitarfélaga er ein af burðarstoðum lýðræðis í nærumhverfi íbúanna. Stór verkefni eru mikil stjórnsýsluleg áskorun fyrir lítil sveitarfélög. Flókið leyfisferli kallar á viðamikla sérþekkingu, ítarleg gögn, samhæfingu umsagna og stöðugt samráð. Mannauður er takmarkaður og sami hópur þarf að halda utan um mörg stór mál samhliða daglegri þjónustu. Skipulag er niðurstaða mats og samráðs um hvar megi byggja, hvernig verja eigi land, og hvaða kröfur skuli gera um öryggi, umhverfisáhrif og innviði.
Þessi nálægð við íbúana og staðhætti er ástæðan fyrir því að skipulagsvaldið á heima hjá sveitarfélögunum. Þannig á þetta að vera við samþykkjum framkvæmdir sem skapa verðmæti og styrkja byggðina, en við gerum það með kröfum um eftirlit og ábyrgð. Það er einmitt sú nálgun sem íbúar eiga að geta treyst og styrkir ímynd Rangárþings ytra sem sveitarfélags sem tekur umhverfis- og skipulagsmál alvarlega.
Eggert Valur Guðmundsson
Oddviti sveitarstjórnar Rangárþings ytra