Nýverið kom út yfirlitsskýrsla hjá Eurostat um fátækt og félagslega stöðu innan Evrópusambandsins. Í henni er að finna margan fróðleik um stöðu almennings í aðildarlöndum þess.
Eitt af því sem stingur strax í augum er að um 21% íbúa sambandsins séu í hættu á fátækt eða félagslegri einangrun. Þá eiga milljónir Evrópubúa erfitt með að láta enda ná saman í heimilisbókhaldinu.
Í skýrslunni kemur fram að um 17% íbúa sambandsins búi við þröngan húsakost og tæplega einn af hverjum tíu á erfitt með að halda nægum hita á heimili sínu. Þá hafa 27% ekki efni á vikulöngu fríi árlega og 9% segja að þau hafi ekki efni á almennilegri máltíð.
Þessa stöðu má skoða betur innan einstakra landa innan sambandsins. Í Finnlandi hefur atvinnuleysi til dæmis farið yfir 11% um þessar mundir og er yfir 20% meðal yngstu aldurshópanna á síðustu árum. Þá hefur hlutfall barna sem býr við fátækt eða er í áhættu á fátækt hækkað úr um 14% í yfir 17% á skömmum tíma.
Vitanlega er ekki hægt að kenna Evrópusambandinu um allan efnahagsvanda einstakra ríkja. Ástæður eru oft margþættar og ólíkar milli landa. Tölurnar minna hins vegar á að félagslegi og efnahagslegi veruleikinn innan Evrópusambandsins er mun flóknari en oft birtist í íslenskri umræðu. Þá minna þær einnig á að einn og sami gjaldmiðill hentar ekki endilega þegar hagsveiflur eru ólíkar milli landa. Þegar hamrað er á mikilvægi þess að gengi sé stöðugt er nefnilega ekki öll sagan sögð. Gengislækkun getur verið nauðsynlegur valkostur þegar aðstæður í hagkerfinu breytast t.d. vegna áfalla í útflutningi mikilvægra vara eða efnahagshruns eins og sannaðist hér á landi fyrir röskum 15 árum.
Ísland situr í efsta sæti lífskjaralista Sameinuðu þjóðanna um þessar mundir. Það segir auðvitað ekki þar með að það sé ekki mismunur á afkomu og félagslegri stöðu hér innanlands. Alþjóðlegur samanburður sýnir þó að fátækt og félagsleg einangrun eru almennt minni hér á landi en víða t.d. innan Evrópusambandsins.
Evrópusambandið er því ekki einföld trygging fyrir félagslegu öryggi eða bættum lífskjörum. Sú umræða þarf að byggja á raunverulegum gögnum um stöðu samfélaga innan sambandsins — ekki aðeins slagorðum um stöðugleika gjaldmiðilsins.
Erna Bjarnadóttir
Hagfræðingur og í stjórn Heimssýnar