Ég flutti í Sveitarfélagið Ölfus í lok árs 2020 ásamt fjölskyldu minni, með tilhlökkun og trú á að við værum að flytja í samfélag þar sem lögð væri áhersla á lífsgæði, nálægð við náttúru og gott umhverfi fyrir börn. Börnin mín nýta sér skólaakstur til Hveragerðis og eru þar bæði í skóla og frístundum, þar sem þau hafa byggt upp vinatengsl og sitt samfélag.
Frá þeim tíma hef ég oft velt fyrir mér hvernig þjónustu er háttað af hálfu Ölfuss við íbúa í dreifbýlinu, og sérstaklega við börnin okkar. Ekki af tortryggni, heldur út frá eðlilegri spurningu foreldra: Er verið að hugsa um börnin mín? Eru þau talin jafngild öðrum börnum í sveitarfélaginu?
Tilfinningin sem hefur orðið sterkari með árunum er sú að íbúar dreifbýlisins hafi of oft gleymst. Á sama tíma hefur upplifun mín verið sú að áherslur sveitarstjórnar hafi einkum beinst að Þorlákshöfn, en síður að þörfum barna og fjölskyldna utan þéttbýlis.
Skólaakstur sem þurfti að berjast fyrir
Fjölskyldur í dreifbýli hafa þurft að berjast verulega fyrir því að fá skynsamlegri skólaakstur frá Hveragerði, svo börn þurfi ekki að bíða í nokkrar klukkustundir eftir skólabíl eftir skóla. Þetta eru klukkutímar sem annars gætu farið í heimavinnu, leik, hvíld og fjölskyldulíf.
Einnig hefur þurft að breyta leiðum þannig að börn í austursveit þurfi ekki að sitja í yfir klukkustund í skólabíl sem keyrir fyrst vestursveitina áður en haldið er austur. Þetta eru ekki smáatriði, heldur daglegt álag á ung börn og spurning um öryggi, líðan og virðingu fyrir tíma þeirra.
Þegar svona þjónusta fæst ekki nema eftir ítrekaða baráttu styrkist sú tilfinning að dreifbýlið sé aukaatriði í skipulagi sveitarfélagsins.
Barnavernd sem er of fjarlæg
Sama tilfinning endurspeglast í velferðarþjónustunni. Ég upplifi að barnavernd svari of seint, samskipti séu óskýr og eftirfylgni lítil. Fyrir foreldra í krefjandi stöðu skapar þetta mikið óöryggi og þá tilfinningu að mál festist í kerfinu.
Fyrir börn í dreifbýli verður þetta enn flóknara þar sem þjónustan er ekki nægilega samþætt daglegu umhverfi barnsins þá í skóla, frístundum og samfélagi.
Samfylkingin leggur áherslu á samþætta, snemmtæka og faglega velferðarþjónustu með hagsmuni barnsins í forgrunni. Barnavernd á að vera sýnileg, mannleg og í raunverulegu samstarfi við skóla og aðra fagaðila, en ekki fjarlægt skrifstofukerfi.
Ójafnræði í tómstundum barna og gleymt dreifbýli
Ójafnræðið birtist skýrt þegar horft er til tómstunda barna. Sveitarfélagið niðurgreiðir íþrótta- og tómstundastarf innan Þorlákshafnar, og börn þar geta að auki nýtt frístundarstyrk. Börn í dreifbýli sem stunda íþróttir í Hveragerði með sínum skólafélögum fá hins vegar einungis frístundarstyrkinn og greiða því mun hærri gjöld.
Þarna blasir við skýrt kerfislægt ósamræmi: börn bera kostnað vegna búsetu sinnar, ekki vegna þarfa eða áhuga. Þetta er ekki í takt við raunverulegan jöfnuð. Tómstundir eru ekki munaður, heldur lykilþáttur í heilsu, félagsfærni, sjálfstrausti og tilfinningu barna fyrir því að þau tilheyri samfélagi sínu.
Svipuð mynd blasir við þegar horft er til hestaíþrótta. Sveitarfélagið hefur veitt hærri styrki til hestamannafélagsins Háfeta í Þorlákshöfn en til hestamannafélagsins Ljúfs í Hveragerði. Um leið er staðreyndin sú að stór hluti félagsmanna Ljúfs eru íbúar í dreifbýli Ölfuss og nýta aðstöðu í hesthúsahverfinu í Reykjadal við Hveragerði.
Þegar stuðningur sveitarfélagsins endurspeglar ekki raunverulega notkun eða búsetu félagsmanna styrkist sú tilfinning að þarfir dreifbýlisins séu ekki hluti af heildarmynd ákvarðanatöku sveitarfélagsins. Enn og aftur situr eftir spurningin hvort jafnræði í þjónustu og stuðningi nái í raun til allra barna og fjölskyldna, óháð því hvar þau búa.
Horft til framtíðar – undirstöður samfélagsins
Í dag eru 99 börn undir 18 ára með lögheimili í dreifbýli Ölfuss. Sú staðreynd kallar á ábyrgðarskyldu og framtíðarsýn. Spurningin sem blasir við er einföld en mikilvæg: Hvenær er tímabært að byggja þær undirstöður sem þarf til að tryggja að dreifbýlið blómstri til framtíðar?
Er ekki kominn tími til að hefja raunverulegan undirbúning að byggingu leikskóla í dreifbýlinu? Slík aðstaða gæti sinnt börnum í dreifbýli og jafnframt börnum úr nærliggjandi sveitarfélögum, ekki síst foreldrum sem sækja vinnu á höfuðborgarsvæðið. Í deiliskipulagi eru þegar til lóðir sem gætu nýst, bæði í Klettagljúfri og mögulega í vestursveit.
Þetta snýst ekki eingöngu um einstakt mannvirki, heldur um heildstæða sýn á þjónustu við dreifbýlið. Í dag virðist þjónustan of oft snúast um það að sveitarfélagið greiði reikning þegar nágrannasveitarfélög fara í framkvæmdir eða byggja upp þjónustu, í stað þess að taka sjálft af skarið og byggja upp grunnþjónustu í eigin sveitarfélagi.
Nú er kominn tími til að breyta þeirri nálgun. Að sinna íbúum dreifbýlisins snýst ekki aðeins um að kaupa þjónustu annars staðar, heldur um að taka ábyrgð á eigin samfélagi, móta aðstæður til framtíðar og tryggja jafnræði í verki. Leikskóli í dreifbýli væri skýr yfirlýsing um slíka framtíðarsýn.
Samhliða þarf að horfa markvisst til þess hvenær hefja eigi undirbúning að grunnskóla í dreifbýli Ölfuss, því sveitarfélag sem vill vera eftirsóknarvert fyrir barnafjölskyldur horfir ekki aðeins til næsta kjörtímabils, heldur til næstu kynslóða.
Heimastjórn – leið að því að vera heyrð
Eitt af því sem Samfylkingin talar fyrir og mér finnst sérstaklega áhugavert er heimastjórn. Fyrir íbúa í dreifbýli gæti hún orðið leið til að byggja upp traust, þátttöku og raunverulegt lýðræði, þannig að rödd okkar hafi vægi og mál okkar lendi ekki aftast í forgangsröðinni.
Af hverju ég kýs Samfylkinguna
Ég kýs Samfylkinguna vegna þess að hún talar skýrt fyrir jöfnuði, velferð barna, nærþjónustu og samráði við íbúa. Hún horfir á samfélagið sem heild, þar sem börn eru ekki kostnaðarliður heldur framtíð.
Ég kýs Samfylkinguna vegna þess að hún þorir að horfa til framtíðar og leggja undirstöður samfélagsins til lengri tíma, óháð búsetu. Og ég kýs hana vegna þess að ég trúi því að sveitarfélag eigi að þjóna fólkinu sínu öllu, ekki aðeins þeim sem búa næst stjórnsýslunni.
Börnin okkar eiga það skilið. Þess vegna kýs ég Samfylkinguna.
Sólrún Þórðardóttir