Í Samráðsgátt stjórnvalda liggja fyrir drög að frumvarpi til laga um náttúru- og innviðagjald. Þar er verið að kynna að innheimta eigi sérstakt náttúru- og innviðagjald fyrir aðgang að þremur fjölsóttustu ferðamannastöðum landsins, en þeir eru Þingvellir, Gullfoss og Geysir. Nú vill svo til að þessir staðir eru allir í Bláskógabyggð og eru hluti af Gullna hringnum. Kynnt er að gjaldið sem á að innheimta verði að upphæð 4500 kr og eiga að stuðla að verðmætasköpun, öryggi og álagsstýringu í ferðaþjónustu.
Það eru ekki mörg ár síðan að ferðaþjónusta á Íslandi varð að heilsársatvinnugrein. Það reyndi verulega á úthald frumkvöðla í ferðaþjónustu þegar það voru um 3-4 mánuðir á ári sem ferðamenn heimsóttu landið. Nú er öldin önnur, búið er að fjárfesta gríðarlega í þessari ungu atvinnugrein í gistingu, veitingastöðum, afþreyingu, innviðum og öðrum þáttum. Ferðaþjónustan er nú tilbúin til að vaxa og dafna enn frekar og skapa verðmæti fyrir land og þjóð og komandi kynslóðir.
Það kemur því verulega á óvart að fara eigi þessa leið sem kynnt er. Á þessum þremur stöðum hefur verið staðið fyrir uppbyggingu sem gerir það að verkum að þeir geta vel tekið við fleiri ferðamönnum með sóma. Á Þingvöllum hefur þjóðgarðurinn innheimt bílastæðagjöld. Þessar tekjur hafa verið nýttar til að sinna landvörslu, byggja upp göngustíga, koma salernismálum í viðunandi horf, ásamt því að byggja upp þá innviði sem þarf til að reka þjóðgarð, sem er á heimsminjaskrá, með sóma. Þá hefur þjóðgarðurinn greitt HSU kostnað vegna viðveru bráðaliða á staðnum, allt til að auka öryggi þeirra sem heimsækja þjóðgarðinn. Tekjur þjóðgarðsins eru að stærstum hluta sértekjur sem eru nú þegar innheimtar af gestum þjóðgarðsins á einfaldan og hagkvæman hátt. Samkvæmt frumvarpi verður innheimta þjónustugjalda til rekstrar þjóðgarðsins óheimil en í staðinn er gert ráð fyrir að tekjutap verði bætt. Þrátt fyrir fögur fyrirheit eru allar líkur til að rekstur verði í uppnámi ef fram fer sem horfir, þar sem ekki er hægt að tryggja sömu fjármögnun til framtíðar. Á Gullfossi og Geysi hafa landeigendur byggt upp öll bílastæði og salerni, ríkið hefur ekki sett krónu í þessa þætti á báðum þessum stöðum. Einstaklingsframtakið hefur staðið fyrir allri uppbyggingu, kynslóð fram af kynslóð og getum við sem þjóð verið stolt af þeirri aðstöðu sem ferðamönnum er þar boðið upp á.
Í þeim sveitarfélögum sem Gullni hringurinn liggur um hefur gríðarleg fjárfesting átt sér stað síðustu ár í formi gistingar, veitingastaða og mjög fjölbreyttrar afþreyingar. Þessi uppbygging hleypur á tugum milljarða. Það sem helst hefur vantað upp á í innviðauppbyggingu á svæðinu eru betri og öruggari samgöngur, því hefur ríkið ekki náð að sinna svo sómi sé af. Svo kemur fram í fjárlagafrumvarpi næsta árs að boðaður er niðurskurður til samgöngumála sem er grafalvarlegur hlutur.
Með þessu svokallaða innviðagjaldi er í stuttu máli verið að boða ákveðna skattheimtu á þessum þremur stöðum og þar með á svæðinu í heild sinni. Það má öllum vera ljóst að þessi skattlagning er ekki sanngjörn og getur ekki verið í anda jafnréttis og góðra stjórnsýsluhátta.
Eitt af markmiðum frumvarpsins er að dreifa ferðamönnum sem víðast um landið. Allir þeir sem hafa komið að stefnumörkun í ferðaþjónusta vita og þekkja að dreifing ferðamanna næst með því að búa til segla og fjölga áhugaverðum áfangastöðum ásamt því að búa til góða upplifun af viðkomandi svæði. Allt þetta hefur verið gert á Suðurlandi og þar með á Gullna hringnum. Það getur ekki talist góð nálgun að dreifa ferðamönnum með þeim hætti að fæla þá frá helstu náttúruperlum landsins. Önnur svæði verða þá að vera tilbúin að taka við auknum fjölda gesta. Gisting, veitingastaðir og aðrir innviðir eins og t.d. samgöngur, vetrarþjónusta og löggæsla þurfa að geta tekið við auknu álagi. Við þurfum líka að gera okkur grein fyrir því að Ísland er í mikilli samkeppni við önnur lönd um ferðamenn, fólk sem hyggur á ferðalög skipuleggur tíma sinn vel og skoðar ansi marga þætti áður en ferð er pöntuð.
Ljóst er að ef frumvarpið nær fram að ganga í óbreyttri mynd þá er verið að mismuna og raska samkeppnisstöðu fyrirtækja á svæðinu umfram önnur fyrirtæki í sama geira á öðrum landssvæðum. Eins er verið að setja allar þær fjárfestingar sem átt hafa sér stað á svæðinu, á undanförnum árum, í mikla óvissu. Við í Bláskógabyggð höfum síðustu daga fundið fyrir því að aðilar sem hafa ætlað sér að fara af stað í fjárfestingum hafa stigið nokkur skref til baka og ætla að halda að sér höndum með næstu skref, viðkomandi aðilar ætla enga áhættu að taka. Allur svona samdráttur hefur bein áhrif á rekstur sveitarfélagsins í formi lægri fasteignaskatts og útsvarstekna. Með þessu frumvarpi er verið að taka alltof mikla áhættu á tímum niðursveiflu í efnahagsmálum og óvissutímum á heimsvísu.
Ég held að allir hafi skilning á því að fara eigi þá leið að innheimta gjöld af ferðamönnum en hún verður þá að vera almenn og ekki beinast gegn einu svæði, það kann ekki góðri lukku að stýra. Mun eðlilegra væri t.d. að allir ferðamenn greiði hóflegt gjald við komu eða brottför eða innheimt verði gjald á alla staði í eigu ríkisins.
Ég treysti því að ráðamenn þjóðarinnar endurskoði þessa hugmyndafræði sem boðuð er og nái góðri sátt um eðlilegt, skynsamlegt og sanngjarnt gjald til að byggja upp okkar innviði. Það er gott að rýna til gagns og sameinast svo í kjölfarið um skynsamlegustu niðurstöðuna, okkur öllum til heilla.
Helgi Kjartansson
Oddviti Bláskógabyggðar